“ವಿಜಯನಗರ ವೈಭವ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಅದ್ಭುತ ಅಧ್ಯಾಯ”
ಏಪ್ರಿಲ್ 18—ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ದಿನ. ಈ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಗೌರವವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನ.
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವೈಭವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1336ರಲ್ಲಿ ಸಂಗಮ ವಂಶದ ಹರಿಹರ ಮೊದಲನೇ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕ ರಾಯ ಮೊದಲನೇ ಸಹೋದರರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹಂಪಿ ನಗರವು ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಆ ಕಾಲದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸಂಗಮ, ಸಾಳ್ವ , ತುಳುವ ಮತ್ತು ಅರವಿಡ್ ವಂಶಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿತು.
ಈ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತುಳುವ ವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾರಾಜ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಅವರ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು.
ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ರಾಜನಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಾಧಿಕಾರ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಂತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಷಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಜನರ ಜೀವನ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ವಿಜಯನಗರವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹಾಸಾಗರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1565ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾಳಿಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಆದರೂ ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾತ್ರ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿ ಇಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ದಿನಾಚರಣೆ ನಮಗೆ ಈ ಮಹಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನೆನಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡದೇ, ಅದರ ವೈಭವ, ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಮರಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಲ್ಲ—ಅದು ಭಾರತದ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಪ್ರತೀಕ.
ಲೇಖನ -ಆಂಜನೇಯ ಮಟ್ಟೂರು
ಶಿಕ್ಷಕರು. ಗಂಗಾವತಿ.
